Een vermoeden kan in een dossier een eigen leven gaan leiden. Camerabeelden leggen ook voorbijgangers vast. En gegevens die een partner inbrengt, zijn niet vanzelfsprekend bruikbaar voor alle andere deelnemers aan een overleg.

Juist daarom wil je vooraf weten waar de privacyrisico’s zitten en welke maatregelen nodig zijn. Daar is de DPIA voor. Alleen: de werkvoorraad is groot, de processen zijn ingewikkeld en je hebt de inhoudsdeskundigen ook voor allerlei andere vragen nodig.

Daarom biedt Praktijk voor Privacy een praktisch vertrekpunt. In het DPIA Depot staan nu 14 documenten voor openbare orde, veiligheid, toezicht en handhaving: 13 DPIA’s en één pre-DPIA. Hieronder vind je ze per onderwerp.

Waarom OOV-processen vaak een DPIA vragen

Een DPIA is verplicht als een verwerking waarschijnlijk een hoog risico oplevert voor de mensen over wie het gaat (artikel 35 AVG). Bij openbare orde en veiligheid is dat vaak het geval. Verschillende van deze processen staan op de lijst van de Autoriteit Persoonsgegevens met verwerkingen waarvoor een DPIA in beginsel verplicht is. Daarop staan onder meer cameratoezicht op openbaar toegankelijke ruimten, ook met drones, en gegevensdeling in samenwerkingsverbanden van gemeenten met andere partijen, met veiligheidshuizen als uitdrukkelijk voorbeeld. Daarnaast gaat het regelmatig om strafrechtelijke gegevens (artikel 10 AVG) en om inwoners in een kwetsbare situatie. Volgens de Europese privacytoezichthouders (EDPB) wijzen ook die op een hoog risico.

Ondermijning, Bibob en signalen

Bij deze processen begint het vaak met een signaal. Iemand meldt iets, gegevens lijken met elkaar samen te hangen, of een onderzoek roept nieuwe vragen op. Dan wil je verder kunnen kijken. Tegelijk wil je voorkomen dat een onbevestigd vermoeden wordt behandeld als een vastgesteld feit.

De praktische vragen: welke informatie is nodig, hoe beoordeel je de betrouwbaarheid en wie mag ermee aan de slag? En wanneer is er voldoende aanleiding voor een volgende stap?

Cameratoezicht en cameradrones

Een camera bij een gemeentelijk gebouw, cameratoezicht voor de openbare orde en een drone voor toezicht in het buitengebied hebben ieder een ander doel en een andere afbakening. Kies dus het document dat bij de feitelijke inzet past.

Deze DPIA’s helpen om de juiste vragen vooraf op tafel te krijgen. Wat moet er in beeld komen, en wat juist niet? Wie krijgt toegang tot de beelden? En hoe voorkom je dat beelden later voor allerlei andere doelen worden gebruikt?

Weet je nog niet welk document past? Het overzicht cameratoezicht en DPIA voor gemeenten helpt je kiezen. Over de stappen bij cameratoezicht op grond van artikel 151c schreven we eerder een praktisch artikel voor gemeente en politie.

Persoonsgerichte aanpak, zorg en veiligheid

Rond één inwoner kunnen verschillende organisaties betrokken zijn. Iedereen heeft een deel van het verhaal, en vanuit de uitvoering is de behoefte aan een gezamenlijk beeld begrijpelijk. Maar welk overleg je organiseert en vanuit welke taak je deelneemt, bepaalt welke gegevens je mag gebruiken.

Daarom staan hiervoor verschillende DPIA’s in het depot. De Wgs-versie gaat uit van de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden, die het Zorg- en Veiligheidshuis een eigen wettelijk kader geeft. De DPIA Persoonsgerichte Aanpak richt zich op samenwerking buiten een Zorg- en Veiligheidshuis. Bekijk per document de samenvatting en afbakening: een vergelijkbaar doel betekent nog niet dat je hetzelfde proces uitvoert.

Tijdelijk huisverbod

Bij een tijdelijk huisverbod komen veiligheid, de thuissituatie en informatie over meerdere betrokkenen samen. Er is tijdsdruk, terwijl een onjuist gegeven of een te ruim gedeeld dossier veel gevolgen kan hebben.

Voor dit proces staan zowel een pre-DPIA als een volledige DPIA in het depot. Met de pre-DPIA beoordeel je eerst of een volledige DPIA nodig is. De volledige DPIA is het vertrekpunt voor de verdere risicoanalyse.

Toezicht, handhaving en incidentregistratie

Een handhavingsdossier en een incidentregistratie kunnen allebei informatie bevatten over mensen die met de gemeente in aanraking komen. Toch hebben ze ieder een eigen doel. Dat vraagt om gerichte afspraken over wat je vastlegt, wie het mag inzien en waarvoor de informatie wordt gebruikt.

Een belangrijk deel van het werk zit in de dagelijkse uitvoering: zorgvuldig registreren, feiten en interpretaties uit elkaar houden en de toegang beperken tot medewerkers die de informatie nodig hebben.

Ook relevant voor OOV: de DPIA Meldpunt niet-acuut, voor meldingen over mensen met onbegrepen gedrag, en de pre-DPIA Aanvraag gedoogvergunning coffeeshop.

Vier dingen die bij veiligheid steeds terugkomen

Een signaal is nog geen feit. Leg vast waar informatie vandaan komt, hoe betrouwbaar die is en of ze is gecontroleerd. Zorg dat een vermoeden herkenbaar blijft als vermoeden, ook wanneer het in een ander dossier terechtkomt.

Samenwerken vraagt om duidelijke grenzen. Spreek vooraf af welke informatie iedere deelnemer nodig heeft en wat er na het overleg met die informatie gebeurt. Maak gegevensdeling een herkenbaar onderdeel van het werkproces.

Het doel moet ook later nog duidelijk zijn. Informatie die eenmaal beschikbaar is, lijkt al snel voor meer taken nuttig. Denk aan camerabeelden, signalen of een overzicht van betrokken inwoners. Beschrijf vooraf het gebruik en beoordeel nieuwe toepassingen voordat ze onderdeel van de praktijk worden.

Een afgesloten casus vraagt ook om actie in het dossier. Wie controleert of gegevens nog nodig zijn? Wie past toegangsrechten aan? En wie voert de verwijdering uit? Maak daar concrete werkafspraken over, zodat een dossier niet vanzelf toegankelijk blijft.

Hoe je deze DPIA’s gebruikt

De documenten zijn de basis voor de beoordeling van je eigen gemeentelijke proces. Je controleert of de beschreven verwerking overeenkomt met de praktijk en vult aan wat lokaal anders is: de systemen, de betrokken organisaties, de gegevensstromen en de medewerkers die toegang hebben. Bespreek daarna met de uitvoering welke maatregelen al werken en wat er nog moet gebeuren.

Een kant-en-klare DPIA bespaart uitzoek- en schrijfwerk. De lokale beoordeling blijft nodig: past de analyse bij jullie proces, zijn de maatregelen uitvoerbaar en wie zorgt dat ze worden ingevoerd?

Veelgestelde vragen

Is een DPIA verplicht bij cameratoezicht door de gemeente?

Bij cameratoezicht op de openbare ruimte in de regel wel. De AVG noemt stelselmatige en grootschalige monitoring van openbaar toegankelijke ruimten zelf als voorbeeld (artikel 35 lid 3), en de lijst van de Autoriteit Persoonsgegevens noemt grootschalige en/of stelselmatige monitoring met camera’s, webcams of drones. Let op bij cameratoezicht op grond van artikel 151c Gemeentewet: de beelden vallen onder de Wet politiegegevens, met de korpschef als verwerkingsverantwoordelijke. Daar geldt de DPIA-plicht van artikel 4c Wpg; het aanwijzingsbesluit van de burgemeester valt onder de AVG. Bij een camera bij een gemeentelijk gebouw hangt het af van de omvang en van wat er in beeld komt.

Wat is het verschil tussen een pre-DPIA en een DPIA?

Een pre-DPIA is de voortoets: je beoordeelt of een verwerking waarschijnlijk een hoog risico oplevert en of een volledige DPIA dus verplicht is. De DPIA is de volledige analyse van risico’s en maatregelen. Voor het tijdelijk huisverbod staan ze allebei in het depot.

Kan ik een DPIA uit het depot direct vaststellen?

Nee. Een DPIA uit het depot is een uitgewerkt vertrekpunt, met risico’s en maatregelen voor de gemeentelijke context. Je vult zelf de lokale situatie aan, zoals systemen, leveranciers, samenwerkingspartners en toegangsrechten, en toetst met de uitvoering of de maatregelen werken. Daarna stelt je organisatie de DPIA vast.

Een complex proces dat om maatwerk vraagt?

Niet ieder proces past in een standaarddocument. Misschien combineert je organisatie verschillende gegevensbronnen, werk je samen met veel partijen of zet je nieuwe technologie in. Dan vraagt de DPIA om een analyse die helemaal aansluit op jullie situatie.

Praktijk voor Privacy voert ook complexe DPIA’s op maat uit, voor gemeenten en andere organisaties. Samen met de betrokken medewerkers brengen we de verwerking, de privacyrisico’s en mogelijke maatregelen in kaart. Dat vertalen we naar een onderbouwde DPIA en concrete afspraken waarmee de organisatie verder kan. Neem contact op om je vraagstuk te bespreken.

Toegang tot de documenten

Leden van het DPIA Depot krijgen de complete, invulbare Word-bestanden. Op elke documentpagina zie je eerst de samenvatting en voorbeeldpagina’s.

Bekijk het lidmaatschap en de actuele tarieven of bekijk alle documenten over veiligheid.

Werk je ook aan processen op het snijvlak van hulpverlening en veiligheid? Bekijk dan de 13 DPIA’s voor het sociaal domein.