---
titel: "Sorry gemeenten: de wet doet je DPIA niet "
url: "https://praktijkvoorprivacy.nl/sorry-gemeenten-de-wet-doet-je-dpia-niet/"
gepubliceerd: "2026-11-03"
---

# Sorry gemeenten: de wet doet je DPIA niet 

*Transparantie vooraf: als eigenaren van het Praktijk voor Privacy DPIA Depot hebben we er natuurlijk belang bij dat DPIA’s worden uitgevoerd. Lees onze argumenten dus gerust extra kritisch. We hebben geprobeerd ze zo te onderbouwen dat ze ook zonder dat belang overeind blijven.* 

Onlangs verscheen op de website van [Pont een blog van Corrie Ebbers](https://privacy-web.nl/nieuws/wanneer-geen-dpia-nodig/) met de boodschap: gemeenten hoeven voor veel verwerkingen géén DPIA uit te voeren.  

Hoera! Wat een goed nieuws! Eindelijk van die ellelange en ingewikkelde DPIA-processen af!  

Maar in plaats van feest riep het blog bij de Praktijk voor Privacy vooral verwarring op. Daarom een reactie, waarin we (toch enigszins feestelijk) beginnen met de punten waar we het wél mee eens zijn. 

Want natuurlijk hoef je heus niet voor elke gemeentelijke verwerking met een DPIA op de proppen te komen. En een DPIA is geen reparatiemiddel: een verwerking zonder wettelijke grondslag wordt niet alsnog rechtmatig doordat je er een DPIA voor opstelt.  

Toch komen we op basis van de andere uitgangspunten in het blog tot een heel andere conclusie dan de auteur. 

## **Artikel 35 lid 10: drie voorwaarden** 

Het blog baseert zich op de vrijstelling van artikel 35 lid 10 AVG. Die vrijstelling is cumulatief: er moet een grondslag zijn in artikel 6 lid 1 onder c of e, de specifieke verwerking moet in die wet geregeld zijn, én bij de totstandkoming van die rechtsgrond moet al een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (geen zorgen, we houden het in dit artikel gewoon op ‘DPIA’) zijn uitgevoerd. Het blog citeert lid 10 wel, maar laat de laatste twee voorwaarden liggen.  

### **Voorwaarde 1: een grondslag in c of e ** 

Een grondslag in c of e is het startpunt, maar volgens de tekst van de AVG zelf niet genoeg. Dat is ook logisch: een wettelijke grondslag timmert een verwerking zelden helemaal dicht. Bij grondslag c legt de wet vrij precies vast welke gegevens verwerkt moeten worden, al is dat geen vereiste en komt dat niet vaak voor. Bij grondslag e is dat meestal veel opener. Daarmee komen we bij de tweede voorwaarde. 

### **Voorwaarde 2: de wet regelt de specifieke verwerking (vaak niet)** 

Het blog stelt dat gemeenten voor hun publieke taak altijd persoonsgegevens verwerken op grond van een specifieke wet. Dat er een wettelijke grondslag moet zijn, klopt. Maar de AVG eist niet dat elke afzonderlijke verwerking in een eigen wet volledig is uitgeschreven.  

Veel gemeentelijke taken rusten op kaderwetten die gemeenten bewust beleidsruimte geven, zoals de Wmo 2015, de Jeugdwet en de Participatiewet. Gemeenten vullen die ruimte zelf in, met eigen verordeningen, werkprocessen, samenwerkingsverbanden en systemen. Daarnaast zijn er autonome taken, waar de wet nog minder voorschrijft. 

In al die gevallen is niet voldaan aan de tweede voorwaarde. De wetgever heeft die verwerking dan simpelweg niet beoordeeld. 

### **Voorwaarde 3: er ligt al een DPIA (maar zelden voor jóuw verwerking)** 

Volgens het blog heeft die beoordeling al in het wetgevingsproces plaatsgevonden, omdat Nederland sinds 2013 een model-PIA voor wetgeving kent. Dat klopt, maar de reikwijdte is beperkt. De regering zegde destijds toe het toetsmodel vanaf 1 september 2013 toe te passen bij nieuwe wetgeving en beleid waarmee nieuwe ICT-systemen of grote databestanden worden voorzien. Niet op alle wetgeving dus, en alleen op nieuwe. 

Maar wat waarschijnlijk belangrijker is: ook waar zo’n beoordeling wél is gedaan, kijkt die naar de verwerking in abstracto. Welke gegevens, welke doelen, welke ontvangers? Hoe een individuele gemeente dat vervolgens inricht, valt daar per definitie buiten. Welke leverancier, welke hosting, wie welke toegangsrechten heeft, welke koppelingen er zijn en hoe het beveiligd is: dat kan geen wetgever beoordelen. 

Neem de burgerlijke stand, in het blog het schoolvoorbeeld van een verwerking die ‘tot op de millimeter’ is geregeld. Ook die draait in de praktijk op software van een leverancier, met beheerders, een autorisatiemodel en logging. Daar zitten de risico’s voor betrokkenen en daar zegt ook die dichtgetimmerde wet weinig over. 

Het blog erkent dit zelf: een DPIA kan alsnog nodig zijn als de verwerkingsverantwoordelijke ‘ruimte heeft die uitvoering zelf in te richten’. Maar in de gemeentelijke praktijk is dat bijna altijd het geval. Daarmee wordt de uitzondering eigenlijk de regel. En worden gemeenten met dit blog misschien wel een beetje blij gemaakt met een dode mus…  

## **Rechtmatigheid hoort ín de DPIA** 

Als alternatief voor de DPIA schuift het blog de rechtmatigheidstoets naar voren: mag deze verwerking eigenlijk wel? Zoals we in de inleiding al schreven, zijn we het daar deels mee eens. Als een verwerking niet mag (omdat er geen grondslag is, of omdat gegevens voor een onverenigbaar doel worden hergebruikt) dan lost een risicobeoordeling dat niet op. Rechtmatigheid komt eerst. 

Het blog presenteert de rechtmatigheidstoets echter als iets wat los van de DPIA staat en daaraan voorafgaand al moet zijn vastgesteld. Maar zo is de AVG niet opgebouwd. Artikel 35 lid 7 onder b schrijft voor dat een DPIA zelf een beoordeling bevat van de noodzaak en evenredigheid van de verwerking ten opzichte van de doeleinden. Ook het Model DPIA Rijksdienst, waar het blog naar verwijst, neemt grondslag en doelbinding mee. 

De keuze is dus niet ‘DPIA óf rechtmatigheidstoets’. Een goede DPIA bevat ook de rechtmatigheidstoets. Maar ook als het antwoord daar ‘nee’ is, is de DPIA niet zinloos. 

Een ontbrekende grondslag is dan een belangrijke conclusie ín de DPIA, geen reden om de DPIA over te slaan. Wie de beoordeling op dat punt afbreekt, neemt immers feitelijk al het besluit voor de verwerkingsverantwoordelijke dat de verwerking niet plaatsvindt. Dat is niet de rol van de DPIA-opsteller: die brengt de juridische knelpunten, de risico’s voor betrokkenen en de mogelijke maatregelen in kaart. Daarna is het aan de verwerkingsverantwoordelijke om, met het advies van de FG erbij, een besluit te nemen op het al dan niet uitvoeren van de beoogde verwerking.  

Dat besluit kan zijn: niet starten, de verwerking aanpassen of eerst een grondslag regelen. In de praktijk kan een bestuurder, met de lage risico’s voor betrokkenen in beeld, ook besluiten toch te starten. En ja, dat kan ook als er geen grondslag voor de verwerking blijkt te zijn. Daar kunnen urgente maatschappelijke redenen voor zijn, bijvoorbeeld als niet handelen voor inwoners grotere schade oplevert dan de verwerking zelf. Die afweging hoort dan uitdrukkelijk in het besluit te staan, net als het feit dat de verwerking daarmee niet ineens wel rechtmatig wordt. Maar dan is het in elk geval een bewuste, gedocumenteerde keuze.  

## **De ‘geen-DPIA-lijst’ is niet voor gemeenten geschreven** 

Het blog sluit af met de lijst van verwerkingen waarvoor geen DPIA nodig is, die de AP op grond van artikel 35 lid 5 aan het opstellen is. Dat leest als steun voor de gemeentelijke casus. Maar die conceptlijst is juist bedoeld om het mkb en zelfstandig ondernemers te ontlasten.  

De consultatie liep tot 10 augustus 2026. Na advies van de EDPB volgt publicatie in de Staatscourant. Er is ook kritiek: [Privacy First](https://www.dutchitchannel.nl/news/758380/privacy-first-vreest-mazen-in-wet-door-nieuwe-dpia-vrijstellingen) vreest dat grotere organisaties zich ten onrechte op uitzonderingen voor kleine partijen gaan beroepen. 

Opvallend is wat het blog níet bespreekt: de bestaande [lijst van verwerkingen waarvoor een DPIA wél verplicht is](https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/sites/default/files/atoms/files/stcrt-2019-64418.pdf) (2019). Daarop staan onder meer fraudebestrijding, zwarte lijsten, heimelijk onderzoek, financiële situatie, cameratoezicht, samenwerkingsverbanden en profilering. En laat dat nou precies allemaal terreinen zijn waarop gemeenten actief zijn…  

## **Tot slot** 

De wet regelt het ‘dat’, en soms het ‘wat’. De gemeente regelt het 'hoe', en daar lopen betrokkenen risico’s. Een DPIA is geen overbodige formaliteit zodra er een wetsartikel onder ligt. En dat moet je eigenlijk ook helemaal niet willen. De AVG kent veel open normen en een DPIA geeft de verantwoordelijk bestuurder precies die informatie om weloverwogen te besluiten of een verwerking veilig en urgent genoeg is om mee door te gaan. Bovendien laat je met een DPIA aan de toezichthouder én aan betrokkenen zien dat je niet over één nacht ijs bent gegaan. Dat kost tijd en moeite, maar zo’n waardevol hulpmiddel haal je juist niet uit de gemeentelijke gereedschapskist.  

Het doet een beetje denken aan de discussie over de verwerkersovereenkomst: goede afspraken maken kan nooit kwaad, ook als de wet er niet om vraagt. Met risico’s is het net zo: een beoordeling overslaan omdat een lijstje zegt dat het niet hoeft, is nooit een goed idee. Gewoon blijven nadenken, dus. 

En ach, ter afsluiting dan toch maar wat schaamteloze reclame:  

Leuker kunnen we het misschien niet maken, maar wel makkelijker: neem eens een kijkje in ons [DPIA Depot!](https://praktijkvoorprivacy.nl/dpia-depot/)  

##### Disclaimer:  

- Beeld : Gemini 3.6 Thinking 

- Onderzoek: Privacy-web.nl / Autoriteitpersoonsgegevens.nl / AVG Wettekst / Claude Opus 5.5 High 

- Tekst: Zelf getypt en bijgeschaafd 

- Taalcontrole / spellingscheck / herschrijven moeilijke zinnen: Claude Opus 5.5 medium 

